ന്യൂഡൽഹി: തെരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണർമാരെ നിശ്ചയിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട 2023-ലെ കേന്ദ്ര നിയമത്തിനെതിരെ സുപ്രീം കോടതിയിൽ നിന്ന് നിർണ്ണായക വിമർശനം. ക്രിക്കറ്റിലെ അമ്പയർ നിയമനവുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തിയാണ് ജസ്റ്റിസ് ദീപാങ്കർ ദത്ത വിഷയത്തിലെ ആശങ്കകൾ വ്യക്തമാക്കിയത്. ബാറ്റ് ചെയ്യുന്ന ടീം നേരിട്ട് അമ്പയറെ നിയോഗിച്ചാൽ, ആ അമ്പയർ തികച്ചും നീതിപൂർവ്വമായ തീരുമാനങ്ങൾ കൈക്കൊണ്ടാൽ പോലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിഷ്പക്ഷത ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടാൻ സാധ്യതയുണ്ടെന്ന് അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. ആ പ്രത്യേക ടീമിനോട് അമ്പയർക്ക് പക്ഷപാതമുണ്ടാകുമെന്ന ധാരണ പൊതുസമൂഹത്തിൽ നിലനിൽക്കാൻ ഇത് വഴിവെക്കുമെന്നും അദ്ദേഹം നിരീക്ഷിച്ചു. ബുധനാഴ്ച, നിയമന പ്രക്രിയ സർക്കാരിന്റെ സ്വാധീനത്തിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായും മുക്തമാണോ എന്ന വിഷയത്തിൽ വാദം കേൾക്കവേയാണ് ജസ്റ്റിസ് ദീപാങ്കർ ദത്ത ഈ പരാമർശങ്ങൾ നടത്തിയത്.

2023-ൽ കൊണ്ടുവന്ന ഈ നിയമഭേദഗതി സംശയങ്ങൾക്ക് ഇടനൽകുന്നുണ്ടെന്ന് ജസ്റ്റിസ് ദത്ത വ്യക്തമാക്കി. പുതിയ വ്യവസ്ഥയനുസരിച്ച് തെരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണർമാരെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന സമിതിയിൽ പ്രധാനമന്ത്രി, അദ്ദേഹം നിർദ്ദേശിക്കുന്ന ഒരു കേന്ദ്രമന്ത്രി, ലോക്സഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് എന്നിവരാണ് അംഗങ്ങളായിട്ടുള്ളത്. തെരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ രൂപീകരണത്തിൽ ഭരണകൂടത്തിന്റെ ആധിപത്യം വർദ്ധിപ്പിക്കാൻ ഈ ഘടന കാരണമാകുന്നുണ്ടോ എന്നതാണ് പ്രധാന നിയമപ്രശ്നം. പ്രധാനമന്ത്രി നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യുന്ന ഒരു കേന്ദ്രമന്ത്രിക്ക് തന്നെ നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്ത വ്യക്തിയുടെ നിലപാടുകളെ എതിർക്കാൻ സാധിക്കുമോയെന്ന സംശയവും ജസ്റ്റിസ് ദത്ത ഉന്നയിച്ചു. പ്രധാനമന്ത്രി നേതൃത്വം നൽകുന്ന സമിതിയിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ തന്നെ പ്രതിനിധിയായി മന്ത്രി ഇരിക്കുമ്പോൾ, ആ വ്യക്തിയിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമായ സമീപനം പ്രതീക്ഷിക്കുന്നത് പ്രായോഗികമായി പ്രയാസകരമാണ്. ഒരു നിഷ്പക്ഷ സമിതി അംഗത്തിന് കാഴ്ചവെക്കാൻ കഴിയുന്ന സന്തുലിതമായ കാഴ്ചപ്പാട് ഒരു കേന്ദ്രമന്ത്രിയിൽ നിന്ന് ലഭിക്കില്ല. ഇതോടെ സമിതിയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവിന്റെ സാന്നിധ്യം വെറുമൊരു ഔപചാരികത മാത്രമായി ചുരുങ്ങുമെന്നും അദ്ദേഹം ആശങ്കപ്പെട്ടു. തെരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ സ്വതന്ത്രമായി പ്രവർത്തിച്ചാൽ മാത്രം പോരാ, അത് സ്വതന്ത്രമാണെന്ന ബോധ്യം ജനങ്ങൾക്കുണ്ടാകണമെന്നും കോടതി ഓർമ്മിപ്പിച്ചു.

നിലവിലെ ഘടനയനുസരിച്ച് പ്രധാനമന്ത്രിക്കും അദ്ദേഹത്തിന്റെ മന്ത്രിയ്ക്കും കൂടി രണ്ട് വോട്ടുകൾ ഉള്ളതിനാൽ സമിതിയിൽ 2-1 എന്ന മേൽക്കൈ സർക്കാരിന് ഉറപ്പാകുന്നുണ്ട്. അതിനാൽ പ്രതിപക്ഷ നേതാവിന്റെ പങ്കാളിത്തം എത്രത്തോളം ഫലപ്രദമാകുമെന്ന ചോദ്യം മുൻപും ഉയർന്നിരുന്നു. 2023-ലെ ചീഫ് ഇലക്ഷൻ കമ്മീഷണറും മറ്റ് ഇലക്ഷൻ കമ്മീഷണർമാരും (നിയമനം, സേവന വ്യവസ്ഥകൾ, കാലാവധി) നിയമത്തിന്റെ സാധുത ചോദ്യം ചെയ്തുള്ള ഹർജികളാണ് സുപ്രീം കോടതി പരിഗണിച്ചത്. എന്നാൽ, ജസ്റ്റിസ് ദീപാങ്കർ ദത്ത, ജസ്റ്റിസ് സതീഷ് ചന്ദ്ര ശർമ എന്നിവരുൾപ്പെട്ട ഡിവിഷൻ ബെഞ്ചിൽ വിഷയത്തിൽ ഭിന്നാഭിപ്രായം ഉടലെടുത്തു.

2023-ൽ സുപ്രീം കോടതി ഭരണഘടനാ ബെഞ്ച് അനൂപ് ബരൺവാൾ വേഴ്സസ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ കേസിൽ പുറപ്പെടുവിച്ച ചരിത്രപരമായ വിധിയും ജസ്റ്റിസ് ദീപാങ്കർ ദത്ത പരാമർശിച്ചു. നീതിയുക്തവും സ്വതന്ത്രവുമായ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് എന്നത് ഭരണഘടനയുടെ അടിസ്ഥാന തത്വങ്ങളിൽ ഒന്നാണെന്നും കമ്മീഷണർമാരുടെ നിയമനത്തിൽ എക്സിക്യൂട്ടീവിന്റെ ഏകപക്ഷീയമായ ഇടപെടലുകൾ ഒഴിവാക്കപ്പെടണമെന്നും അന്നത്തെ വിധി അടിവരയിട്ടിരുന്നു. ചീഫ് ജസ്റ്റിസിനെ സമിതിയിൽ സ്ഥിരമായി നിലനിർത്തണമെന്ന് ഭരണഘടനാ ബെഞ്ചിന് നിർബന്ധമുണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ അത് അന്ന് വിധിയിൽ അസന്നിഗ്ദ്ധമായി വ്യക്തമാക്കുമായിരുന്നുവെന്നും അദ്ദേഹം നിരീക്ഷിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, 2023-ലെ വിധി മുന്നോട്ടുവെച്ച സത്ത ഇപ്പോഴത്തെ നിയമം പരിശോധിക്കുമ്പോഴും പ്രസക്തമാണെന്ന് അദ്ദേഹം വിലയിരുത്തി.

അതേസമയം, സുപ്രീം കോടതി ചീഫ് ജസ്റ്റിസിനെപ്പോലെയുള്ള ഒരു നിഷ്പക്ഷ വ്യക്തിത്വത്തെ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് സമിതിയിൽ നിന്ന് നീക്കാൻ പാർലമെന്റിന് നിയമപരമായ അധികാരമുണ്ടോ എന്നത് ഗൗരവകരമായ ഭരണഘടനാ വിഷയമാണെന്നും, അതിനാൽ രണ്ടംഗ ബെഞ്ചിന് ഇതിൽ അന്തിമ തീർപ്പുകൽപ്പിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്നും ജസ്റ്റിസ് സതീഷ് ചന്ദ്ര ശർമ വ്യക്തമാക്കി. ഭരണഘടനയിലെ ആർട്ടിക്കിൾ 145-ന്റെയും സുപ്രീം കോടതിയുടെ നടപടിക്രമങ്ങളുടെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഈ പ്രശ്നം വിശാല ഭരണഘടനാ ബെഞ്ചിന്റെ പരിഗണനയ്ക്ക് വിടണമെന്ന നിലപാടാണ് അദ്ദേഹം സ്വീകരിച്ചത്. ഇരുവരും തമ്മിൽ ഭിന്നനിലപാടിൽ എത്തിയതോടെ, ഹർജികൾ ഭരണഘടനാ ബെഞ്ചിന് വിടണമോ എന്നതിൽ അന്തിമ തീരുമാനമെടുക്കാൻ വിഷയം സുപ്രീം കോടതി ചീഫ് ജസ്റ്റിസിന്റെ പരിഗണനയ്ക്ക് കൈമാറി. കേസ് ചീഫ് ജസ്റ്റിസിന് കൈമാറുന്നതിനിടെ, ഭരണഘടനാ ബെഞ്ചുകൾക്ക് മുന്നിലെത്തുന്ന ഇത്തരം റഫറൻസുകൾ തീർപ്പാക്കാൻ ഉണ്ടാകുന്ന ദീർഘമായ കാലതാമസത്തിൽ ജസ്റ്റിസ് ദത്തയും ജസ്റ്റിസ് ശർമയും കടുത്ത അതൃപ്തി രേഖപ്പെടുത്തി. ഇത്തരം കേസുകൾ വർഷങ്ങളോളം തീരുമാനമാകാതെ നീണ്ടുപോകുന്നത് നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥയുടെ അന്തസ്സിന് ചേർന്നതല്ലെന്ന് ബെഞ്ച് കൂട്ടിച്ചേർത്തു.

2023 മാർച്ചിൽ പുറപ്പെടുവിച്ച ഇടക്കാല ഉത്തരവിലൂടെ പ്രധാനമന്ത്രി, ലോക്സഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്, സുപ്രീം കോടതി ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് എന്നിവരടങ്ങുന്ന സമിതിയുടെ ശുപാർശയിൽ രാഷ്ട്രപതി തെരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണർമാരെ നിയമിക്കണമെന്നായിരുന്നു സുപ്രീം കോടതി വിധി. എന്നാൽ പാർലമെന്റ് പുതിയ നിയമം പാസാക്കിയതോടെ ചീഫ് ജസ്റ്റിസിന് പകരം പ്രധാനമന്ത്രി നിർദ്ദേശിക്കുന്ന കേന്ദ്രമന്ത്രി സമിതിയുടെ ഭാഗമായി മാറുകയായിരുന്നു.