ന്യൂഡൽഹി: ഉപഭോക്താക്കളെ ചൂഷണം ചെയ്യുന്ന തരത്തിലുള്ള വാണിജ്യ രീതികൾ പിന്തുടർന്നതിന് പ്രമുഖ റൈഡ് സർവീസ് ആപ്പായ 'റാപ്പിഡോ'യ്ക്ക് കേന്ദ്ര ഉപഭോക്തൃ സംരക്ഷണ അതോറിറ്റി (സി.സി.പി.എ) പത്ത് ലക്ഷം രൂപ പിഴ വിധിച്ചു. അനുചിതമായ ബിസിനസ്സ് ഇടപാടുകൾ, വസ്തുതാവിരുദ്ധമായ പരസ്യങ്ങൾ, നീതിയുക്തമല്ലാത്ത കരാറുകൾ, യാത്ര സ്ഥിരീകരിച്ചതിന് പിന്നാലെ യാത്രക്കാരിൽ നിന്നും കൂടുതൽ പണം ഈടാക്കാൻ 'ഡാർക്ക് പാറ്റേണുകൾ' ഉപയോഗിക്കൽ എന്നിവ കണ്ടെത്തിയതിനെ തുടർന്നാണ് നടപടിയെന്ന് വാർത്താ ഏജൻസിയായ പി.ടി.ഐ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു.
രാജ്യത്തെ ക്യാബ്, ബൈക്ക് ടാക്സി പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ കേന്ദ്രീകരിച്ച് സി.സി.പി.എ നടത്തിയ വിശദമായ പരിശോധനകളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് റാപ്പിഡോയുടെ മാതൃ കമ്പനിയായ 'റോപ്പൻ ട്രാൻസ്പോർട്ടേഷൻ സർവീസസ് പ്രൈവറ്റ് ലിമിറ്റഡി'നെതിരെ ഈ ശിക്ഷാനടപടി. യാത്രയ്ക്ക് തൊട്ടുമുൻപുള്ള പാരിതോഷിക ആവശ്യപ്പെടൽ (pre-ride tipping), കൃത്രിമമായ നിരക്ക് വർദ്ധനവുകൾ (dynamic pricing) എന്നിവയാണ് പ്രധാനമായും അന്വേഷണ പരിധിയിൽ വന്നത്. ഇതിനുപുറമെ, ഡാർക്ക് പാറ്റേണുകൾക്കെതിരെയുള്ള 2023-ലെ നിയമാവലികൾ കൃത്യമായി പാലിക്കണമെന്ന് വ്യക്തമാക്കി ഊബർ, ഓല, റാപ്പിഡോ, നമ്മ യാത്രി എന്നീ കമ്പനികൾക്ക് അതോറിറ്റി നേരത്തെ നോട്ടീസ് അയച്ചിരുന്നു. ഉപയോക്താക്കളെ മനഃപൂർവ്വം വഴിതെറ്റിക്കാനും സാധാരണഗതിയിൽ സ്വീകരിക്കാത്ത തെറ്റായ തീരുമാനങ്ങളിലേക്ക് അവരെ നയിക്കാനും രൂപകൽപ്പന ചെയ്യുന്ന ഓൺലൈൻ ഇന്റർഫേസ് സംവിധാനങ്ങളെയാണ് 'ഡാർക്ക് പാറ്റേൺസ്' എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്.
ഒരു ഉപഭോക്താവ് റൈഡ് ബുക്ക് ചെയ്യാൻ ശ്രമിക്കുന്ന ഘട്ടത്തിൽത്തന്നെ, 'കൂടുതൽ തുക നൽകിയാൽ വാഹനം വേഗത്തിൽ ലഭിക്കും', '60 രൂപയ്ക്ക് ഡ്രൈവർമാർ വരാൻ തയ്യാറല്ല, അതിനാൽ +10, +20, +30 എന്നിങ്ങനെ തുക ഉയർത്തി നോക്കൂ' തുടങ്ങിയ സന്ദേശങ്ങൾ റാപ്പിഡോ ആപ്പിൽ തുടർച്ചയായി പ്രദർശിപ്പിച്ചിരുന്നതായി പരിശോധനകളിൽ തെളിഞ്ഞു. ആദ്യം ഒരു നിശ്ചിത നിരക്ക് കാണിച്ച് യാത്ര ബുക്ക് ചെയ്യാൻ ഉപയോക്താവിനെ അനുവദിക്കുകയും, തുടർന്ന് ഡ്രൈവർമാർ സമ്മതിക്കുന്നില്ലെന്ന് വ്യാജമായി കാട്ടി അധിക തുക നൽകാൻ നിർബന്ധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതാണ് കമ്പനിയുടെ അൽഗോരിതം രീതി. കൂടുതൽ പണം നൽകാതെ വാഹനം ലഭിക്കില്ലെന്ന തെറ്റായ പ്രതീതി ഈ രീതി സൃഷ്ടിക്കുന്നുവെന്ന് സി.സി.പി.എ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. ബുക്കിംഗ് ഉറപ്പിച്ചുകഴിഞ്ഞതിനാൽ ഉപഭോക്താവിന് നിരക്കിനെക്കുറിച്ച് തർക്കിക്കാൻ അവസരമില്ലാതാകുന്നു.
ഈ തട്ടിപ്പ് രീതിയെ 'കൺഫേം ഷേമിംഗ്' (Confirm Shaming) എന്ന വിഭാഗത്തിലാണ് അതോറിറ്റി പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്. കൂടുതൽ പണം നൽകിയില്ലെങ്കിൽ യാത്ര മുടങ്ങുമെന്ന ആശങ്കയും പരിഭ്രാന്തിയും മനഃപൂർവ്വം സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഒരു ഡാർക്ക് പാറ്റേണാണിത്. റാപ്പിഡോയുടെ 'സെറ്റ് യുവർ പ്രൈസ്' (Set your price) എന്ന സ്ലൈഡറും അന്വേഷണസംഘം പരിശോധിക്കുകയുണ്ടായി. ഉപഭോക്താവിന്റെ സാമ്പത്തിക തീരുമാനങ്ങളെ സ്വാധീനിക്കാൻ തക്കവിധമുള്ള നിറക്കൂട്ടുകളാണ് ഇതിൽ ഉപയോഗിച്ചിട്ടുള്ളതെന്നും കണ്ടെത്തി. ദൂരം, യാത്രാസമയം, റോഡിലെ ഗതാഗതം, ടോൾ നിരക്കുകൾ, ഡ്രൈവർക്കുള്ള വിഹിതം എന്നിവയെല്ലാം ആദ്യമേ കണക്കാക്കിയാണ് ബുക്കിംഗ് സമയത്ത് നിരക്ക് നിശ്ചയിക്കുന്നത്. അതിനാൽത്തന്നെ യാത്ര ആരംഭിക്കുന്നതിന് മുൻപായി അതേ ആവശ്യത്തിനായി വീണ്ടും അധിക പണം ആവശ്യപ്പെടുന്നതിന് യാതൊരു ന്യായീകരണവുമില്ലെന്ന് അതോറിറ്റി വ്യക്തമാക്കി.
സാധാരണയായി 'ടിപ്പ്' എന്നത് യാത്രക്കാരൻ സ്വമേധയാ നൽകുന്ന ഒന്നാണെന്നും, യാത്രാസേവനം ഉറപ്പാക്കാനുള്ള ഉപാധിയായി അതിനെ മാറ്റാൻ പാടില്ലെന്നും സി.സി.പി.എ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. വിഷയത്തിൽ കമ്പനി നൽകിയ വിശദീകരണങ്ങളെല്ലാം തള്ളിക്കളഞ്ഞു. ചീഫ് കമ്മീഷണർ നിധി ഖാരെ, കമ്മീഷണർ അനുപം മിശ്ര എന്നിവരുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള സമിതിയാണ് നടപടി സ്വീകരിച്ചത്. ഊബർ, ഓല എന്നീ കമ്പനികളുടെ സമാന ഇടപാടുകളിന്മേലുള്ള പരിശോധനകളും ഇപ്പോൾ തുടരുകയാണെന്ന് അതോറിറ്റി അറിയിച്ചു.
